استاندارد آغشتگي تيرهاي چوبي
۱ ـ هدف
هدف از تدوين اين استاندارد بيان روشهاي آغشتگي و اشباع تيرهاي چوبي در مقابل فساد و آتش ميباشد .
يادآوري : در اين استاندارد منظور از فساد عبارتست از پوسيدگي چوب ـ كرم خوردگي چوب و از بين رفتن چوب به وسيله موجودات دريائي ميباشد .
۲ ـ دامنه كاربرد
اين استاندارد در مورد روشها و مواد آغشتگي و اشباع براي انواع تيرهاي چوبي معادن ـ ساختمان ـ اسكله و غيره قابل اجراء ميباشد .
۳ ـ مواد آغشتگي و اشباع
اين مواد كه براي آغشتگي و اشباع تيرهاي چوبي جهت محافظت در مقابل فساد و آتش ميباشد به قرار زير ميباشد:
۳ ـ ۱ ـ مواد اشباع و آغشتگي و تيرهاي چوبي در مقابل فساد
۳ ـ ۱ ـ ۱ ـ كرئوزوت
كرئوزوت آغشتگي و اشباع تيرهاي چوبي بايد از تقطير زغال سنگ به دست آمده باشد ( چون كرئوزوت از تقطير چوب و لنين نيز به دست ميآيد ) و از مواد زير تشكيل يافته است :
ـ اسيدهاي قطراني ( مخلوطي از اسيد فنوليك ـ كسيلول ـ كرزول )
ـ بازهاي قطراني ( مخلوطي پيريدين ـ اكريدين ـ كينملين )
ـ مواد خنثي ( مخلوطي از آنترانسين ـ فلوئورن ـ نفتالين ـ مناترين )
در عمل گاهي ميتوان كرئوزوت را به طور خالص مصرف نمود ولي به علت داشتن خاصيت گندزدائي فوق العاده زياد آن را مخلوط با مواد ديگر به كار ميبرند چنانچه گاهي آن را در قطران زغال سنگ و گاهي در حل كرده و مصرف ميكنند .
در مورد محلول كرئوزوت و قطران زغال سنگ فرمولهاي زير به كار برده ميشود .
عيب بزرگ كرئوزوت اينست كه تيرهاي چوبي پس از آغشتگي سياهرنگ , بد بود و چسبنده ميشوند كه در اين صورت رنگ كردن آنها مشكل ميباشد ولي ميتوان با الكليهاي فلزي تيرهاي چوبي را پس از آغشتگي با كرئوزوت رنگ نمود كرئوزوت بر دو نوع است .
۳ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۱ ـ كرئوزوت سيال ( نوع T.T.D)
كرئوزوت سيال منحصرا از روغنهاي سنگين تقطير و قطران زغال سنگ به دست ميآيد .
وزن مخصوص
وزن مخصوص كرئوزوت سيال در ۱۵ درجه سانتي گراد بايد بن ۱/۰۲۰ ـ ۱/۱۰۰ باشد .
حلاليت در بنزين
هنگامي كه كرئوزوت سيال در بنزين كريستاليزه حل گردد وزن باقيمانده حل نشده نبايد بيش از ۰/۲ درصد باشد . براي اين كار دو عدد كاغذ صافي را با هم در اتو تا ثابت ماندن وزن قرار دهيد و ۱۰۰ گرم كرئوزوت را با ۱۰۰ گرم بنزين كريستاليزه در حرارت ۱۵ درجه سانتي گراد مخلوط نموده و از صافي دوگانه توزين شده نامبرده صاف كرده و صافيها را به طور جداگانه در اتو ۴۰ درجه سانتي گراد خشك نموده و توزين نماييد اختلاف وزن دو صافي نبايد بيش از ۰/۲ گرم باشد .
تعيين آب كرئوزوت
اندازهگيري آب موجود در كرئوزوت به كمك كشش بخار كسيلول در دستگاه وينكروژاكه انجام ميگيرد اين دستگاه عبارت است از يك بالن گردن كوتاه به ظرفيت ۵۰۰ ميلي ليتر كه به آن يك لوله دريافت كننده مدرج وصل شده و روي آن هم يك مبرد قرار دارد ۱۰۰ ميلي ليتر كرئوزوت سيال و ۱۰۰ ميلي ليتر كسيلول را خوب مخلوط كرده و در داخل بالن ريخته و چند عدد ساچمه سربي در ته بالن قرار دهيد تا عمل تقطير به طور منظم صورت گيرد . جريان آب را به داخل مبرد برقرار نموده و به سرعت مخلوط را بجوشانيد بعد از نيم ساعت جوشش و زماني كه ديگر هيچ قطره آبي در قسمت بالائي بالن ديده نشده عمل جوشش را متوقف نماييد آب موجود در كرئوزوت كه به كمك كشش بخارات كسيلول خارج و در پايه لوله مدرج جمع شده نشان دهنده ميزان درصد آب موجود در كرئوزوت ميباشد كه نبايد بيش از يك ميلي متر باشد .
تقطير جزء به جزء كرئوزوت :
كرئوزوت را اگر تقطير نمايند ماد زير حاصل ميگردد :
تا ۱۷۰ درجه سانتيگراد %۱ وزني
تا ۲۳۰ درجه سانتيگراد %۳۰ وزني
تا ۳۱۵ درجه سانتيگراد %۶۵ وزني
تا ۳۶۰ درجه سانتيگراد %۸۵ وزني
۳ ـ ۱ ـ ۱ ـ ۲ ـ كرئوزوت سنگين ( نوع F.C.N.S)
از تقطير قطران زغال سنگ در كورهها و ديگهاي كارخانجات گاز و كوره تهيه كمك ذوب آهن به دست ميآيد كه نبايد مواد زير به آن اضافه نمود .
ـ پس ماندههاي استخراج يا تصفيه مواد تشكيل دهنده قطران توسط عمليات شيميائي يا احتراق مانند پس مانده عمليات شيميائي انجام شده بر روي نفتالين يا آنتراسين
ـ روغنهاي حاصله از بنزين گيري
ـ روغنهاي نفتي يا مشابه
آب موجود در كرئوزوت حداكثر يك درصد ميباشد ولي تا %۳ را نيز ميتوان پذيرفت .
۳ ـ ۱ ـ ۲ ـ روغنهاي آلي قابل حل در حلالهاي نفتي
اين روغنها در آب قابل حل نبوده ولي در حلالهاي نفتي به خوبي حل ميگردند و اين مواد سمي هم بر روي قارچها و هم بر روي حشرات چوب خوار تأثير ميكند و پس از آغشته كردن تيرهاي چوبي حلالها بدون حرارت دادن تبخير شده و مواد سمي در داخل چوب باقي ميماند كه در آن تغييري به وجود نميآورد و در اين صورت ميتوان اين قبيل تيرهاي چوبي را پس از آغشته شدن رنگ كرد و شامل :
۳ ـ ۱ ـ ۲ ـ ۱ ـ پنتاكلرورفنل (C۶HCl۵)
اين ماده بيشتر براي مبارزه با قارچهاي رنگ كننده چوب به كار برده ميشود ولي در روي قارچهاي نابود كننده چوب نيز بياثر نيست .
۳ ـ ۱ ـ ۲ ـ ۲ ـ نفتانات مس
چون اين ماده بر روي گياهان تأثير نميكند آن را براي آغشته كردن چوبهاي گلخانه و ساير تأسيسات كشاورزي به كار ميبرند .
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ مواد معدني محلول در آب
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۱ ـ سولفات مس
سولفات مس را به صورت محلول وزني تهيه كرده و مصرف مينمايند سولفات مس به كار رفته بايد از نوع متبلور بوده و نبايد بيش از يك درصد سولفات آهن داشته باشد و حداقل مقدار مس آن ۲۴/۹ درصد است و آبي كه جهت محلول مصرفي ميشود بايد حتي الامكان از مواد آهكي عاري باشد .
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۲ ـ بي كلرور جيوه
بي كلرور جيوه را به نسبت يك كيلوگرم در ۱۵۰ ليتر آب حل كرده و مصرف ميكنند . آب به كار برده شده بايد تا حتي الامكان فاقد مواد آهكي باشد .
بي كلرور جيوه به كار برده شده بايد از درجه خلوص تجارتي خوبي برخوردار باشد به طوري كه اگر در پنج برابر وزن خود در الكل اتيليك ۹۰ درجه حل شود بيش از ۰/۱ درصد باقيمانده از خود به جا نگذارد . همچنين اگر در حرارت ۴۰۰±۵۰ درجه سانتي گراد قرار داده شود نبايد بيش از ۰/۲ درصد وزني باقيمانده داشته باشد .
رطوبت موجود در بي كلرور جيوه نبايد بيش از ۰/۲ درصد باشد براي تعيين رطوبت آن ۱۰۰ گرم بي كلرور جيوه را در دسيكاتور محتوي كلرور كلسيم تا وزن ثابت خشك ميكنند كسر وزن نبايد بيش از ۲۰۰ ميلي گرم باشد .
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۳ ـ كلرور دو رنگ
اين ماده سالها به عنوان نمونه واقعي ماده حفاظت چوب قابل حل در آب مورد استفاده قرار گرفته است ولي عيب آن قابل شستشو بودن ميباشد كه براي جلوگيري از آن فرمول زير توصيه شده است .
اين تركيب خشك را در هموزن خود در آب حل نموده و مصرف ميكند و ميزان استعمال آن براي هر متر مكعب چوب ۱۸ كيلوگرم ميباشد .
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۴ ـ نمك ولعان
هرچند اين تركيب براي آغشتگي تراور هم به كار ميرود ولي اغلب در مورد چوبهائي كه با خاك يا آب تماس ندارند نتيجه بهتري ميدهد .
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۵ ـ نك بوليدن۱
اين نمك از تركيبات زير تشكيل ميشود
يك قسمت از مخلوط بالا را با سه قسمت وزني سولفات دو رنگ متبلور در آب حل نموده و تيرها را آغشته مينمايند.
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۶ ـ سلكور۲
۳ ـ ۱ ـ ۳ ـ نمك سبز۳
اين نمك از تركيبات زير تشكيل ميشود .
۳ ـ ۲ ـ مواد آغشتگي تيرهاي چوبي در مقابل آتس
مسئله جلوگيري از احتراق تيرهاي چوبي ساختماني و غيره از مدتها پيش مورد توجه قرار گرفته است و مواد مختلفي را براي حفاظت چوب در برابر آتش بذار ميبرند كه مهمترين آنها به قرار زير است :
۳ ـ ۲ ـ ۱ ـ نمكهاي معدني
۳ ـ ۲ ـ ۱ ـ رنگهاي كند كننده آتش :
اين رنگها عبارتند از رنگهاي روغني كه با روغن بي رنگ تهيه ميشوند كه در آن به جاي قسمتي از بيگمانهاي رنگي براكس به آنها اضافه مينمايند . رنگهاي كند كننده آتش داراي فرمولهاي مختلف هستند كه مهمترين آنها به شرح زير است .
بعضي اوقات در رنگهاي كند كننده آن موادي از قبيل تركيب او را افرالديد و فسفات آمونيوم نيز به كار ميروند .
۴ ـ روشهاي آغشتگي و اشباع
روشهاي مختلفي براي آغشتگي و اشباع تيرهاي چوبي وجود دارد كه مهمترين آنها به قرار زير است :
۴ ـ ۱ ـ روش آغشتگي سطحي تيرها
در اين روش به وسيله قلم مو يا پاشيدن يا فروبردن چوب در محلول , سطح چوب را با مواد ضد عفوني آغشته مينمايند و اغلب سموم حشره كش يا كرئوزوت بدين روش مورد استعمال قرار ميگيرند . در عمل فرو بردن تيرهاي چوبي را در مخازن پر از كرئوزوت نتيجه بهتري به دست ميآورند به خصوص اگر كرئوزوت داراي حرارتي در حدود ۸۲ درجه سانتي گراد باشد .
وزن در اين روش فقط سطح تيرهاي چوبي آغشته ميگردند لذا براي تيرهاي چوبي كه با خاك در تماس هستند زياد مناسب نميباشد ولي در ساير موارد روش ارزان و سادهاي به شمار ميرود مشروط بر اينكه چوبها قبلا تا اندازهاي خشك شده و داراي رطوبت سطحي زياد نباشد .
۴ ـ ۲ ـ روش غوطهور كردن تيرها
در اين روش در بشكههاي محتوي مواد آغشتگي تيرها را به طور عمود قرار ميدهند پس از آغشتگي تيرها را به طور معكوس مجددا در بشكه ميگذارند تا قسمت ديگر آغشته شود گاهي نيز براي چوبهاي بلندتر ظروف بزرگتري به كار ميبرند و چوبها را به طور افقي در محلول قرار ميدهند و با وسائلي چوب را در ظرف غوطه ور نگاه ميدارند كه در اين روش چوب يكنواختتر آغشته ميشود .
در اين روش از پنتاكلرورفنل ـ نفتانات مسر و كرئوزوت استفاده ميگردد اگر چنانچه كرئوزوت از نوع غليظ باشد آن را در تمام مدت آغشتگي گرم نگاه ميدارند با اين روش ميتوان تيرهاي چوبي پايه ـ تيرهاي كوچك مانند تيرهاي پرچين و نرده را آغشته نمود .
۴ ـ ۲ ـ روش بوشري
در اين روش ماده ضد عفوني را در تنه درختان مينمايند به طوري كه ماده ضد عفوني جانشين گردد . عمل تزريق به اين ترتيب است كه تيرها را به طور افقي طوري قرار ميدهند كه مقطع كوچك آنها به اندازه ۴۰ ـ ۵۰ سانتي متر پايي تراز مقطع بزرگ آنها باشد .
در اين موقع يك سر لوله لاستيكي را به مقطع بزرگ تيره سر ديگر لوله به مخزن وصل مينمايند اين مخزن در بلندي قرار دارد و ارتفاع آن قسمت به طور تيرها به طول تيرها متفاوت است .
يادآوري ۱ ـ هميشه بايد حداقل مخزن از محلول آغشتگي پر باشد .
يادآوري ۲ ـ دوباره به كار بردن موادي كه از انتهاي تيرها خارج ميگردد مجاز نميباشد .
با اين روش كليه تيرهاي چوبي تازه بريده شده را كه پوست آنها گرفته نشده است ميتوان تحت عمل آغشتگي قرار داد و محلول آغشتگي سولفات مس ميباشد .
۴ ـ ۴ ـ روش ظروف سرباز
۴ ـ ۴ ـ ۱ ـ روش فرو بردن چوب در محلول سرد و گرم
اصول كار ـ در اين روش ابتداء تيرها را در محلول گرم فرو ميبرند . در اين حال هواي داخل حفرههاي چوب منبسط شده و قسمتي از آن از چوب خارج ميگردد . اگر در اين حال تيرها را وارد محلول سرد نمايند فشار داخلي تيرها پايين آمده و محلول يا عمق زيادي در چوب نفوذ ميكند .
اين روش بسيار ساده بوده و فقط به دو حوضچه فلزي و يك گرم كننده و يك دستگاه بالا برنده نياز است .
مواد آغشتگي در اين روش در درجه اول كرئوزوت و در درجه دوم ساير سموم محلول در آب است . اگر كرئوزوت به كار رود حرارت متوسط حوضچه گرم ۱۰۰ درجه سانتي گراد و حوضچه سرد ۶۵ درجه سانتي گراد ميباشد و در مورد سموم محلول حرارت حوضچه سرد همان حرارت محيط ميباشد . مدت براي حوضچه گرم حداقل ۶ ساعت و براي حوضچه سرد ۲ ساعت ميباشد .
۴ ـ ۴ ـ ۲ ـ روش كيان
در اين روش تيرها را در محلول سرد بي كلرور جيوه فرو ميبرند و روش تيرها بايد از تجرايت خشك باشد و محلول ضد عفوني شده عبارتست از يك محلول بي كلرور جيوه به نسبت يك كيلوگرم بي كلرور جيوه در ۱۵۰ ليتر آب .
۴ ـ ۵ ـ روش ظروف سر بسته
در اين روش تيرها را در يك مخزن سربسته غير قابل نفوذ قرار داده و مايع آغشتگي را تحت فشار وارد مخزن نموده و تيرها را آغشته مينمايند و عمل به دو طريق زير انجام ميگيرد . مك
۴ ـ ۵ ـ ۱ ـ روش تبل
در اين روش تيرها را در مخازن قرار داده و به مدت ۳۰ دقيقه فشار داخل مخزن را تا ۶۵ ميليمتر جيوه پايين ميآورند سپس مايع آغشتگي ( كرئوزوت را به مخزن وارد نموده و فشار را تا ۶ آتمسفر ميرسانند و ۱ ـ ۲ ساعت فشار را ثابت نگاه ميدارند بعد فشار را قطع مينمايند . براي اينكه زيادي كرئوزوت موجود در چوب را خارج نمايند قبل از درآوردن تيرها را مخزن مختصري خلاء ايجاد ميكنند .
در اين روش در تخليه اول هواي داخل حفرههاي چوب خارج شده و كرئوزوت تحت ۶ اتمسفر فشار به خوبي در داخل چوب نفوذ ميكند .
عيب بزرگ اين روش اينست كه مصرف كرئوزوت زياد بوده و كرئوزوت اضافي داخل چوب بعدا به صورت قطرات بيرون ريخته و سبب كثيف شدن تير ميگردد .
۴ ـ ۵ ـ ۲ ـ روش روپينگ
در اين روش پس از قرار دادن تيرهاي چوبي در مخزن فشار آن را به مدت ۱۵ دقيقه تا ۴ آتمسفر بالا ميبرند تا هوا كاملا در داخل تير نفوذ كند بعد كرئوزوت را وارد مخزن نموده و مجددا فشار مخزن را به ۱۰ اتمسفر ميرسانند و اين فشار را به مدت ۱ ـ ۲ ساعت ثابت نگاه ميدارند تا كرئوزوت وارد خلل و فرج چوب شود و ضمنأ هواي داخل چوب متراكم شود در اين حال دفعتأ فشار مخزن را از بين ميبرند تا اين عمل هواي متراكم داخل چوب كرئوزوت اضافي را به خارج چوب ميراند و با مختصر خلاء مقدار زيادي از كرئوزوت از چوب پس گرفته ميشود .
با اين عمل فقط كرئوزوت ديواره ياختههاي چوب را آغشته مينمايند و در نتيجه از كثيف شدن و مصرف زيادي كرئوزوت جلوگيري ميشود .
