دهن سرويس—DahanService

مقدمه 
صنايع چوب از جمله صنايعي است كه از گستردگي زيادي بصورت صنف و صنعت در سطح كشور برخوردار است و داراي امكانات بالفعل و بالقوه فراواني مي باشد ، گستردگي آن از منابع طبيعي و جنگل داري شروع شده و از كارخانجات بزرگي نظير تخته خرده چوب ، تخته فيبر ، تخته لايه و روكش امتداد داشته و در نهايت به صنايع چوب و مبلمان ختم مي شود ،‌ اين طيف وسيع به همراه نياز روزافزون به محصولات آنها نشانگر اهميت بالاي اين صنعت است .

 مبلمان عمدتاً توسط واحدهاي صنفي و به تعداد بسيار كمتري توسط واحدهاي صنعتي توليد ميگردد. مهمترين تفاوتهاي اين دو بخش توليدي يكي توليد انبوه در واحدهاي صنعتي است و ديگري وجود ابعاد هنري در توليدات صنفي است طبعاً مشكلات و مسائل اين دو بخش نيز متفاوت است.

      عليرغم وجود پتانسيل هاي زيادي كه در زمينه صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي وجود دارد در سالهاي گذشته به دليل صادرات محصولات نامرغوب و عدم رعايت استانداردهاي لازم دراين خصوص بسياري از بازارهاي مناسب از دسترس خارج شده و حتي در مواردي منجر به از بين رفتن اعتماد مصرف كنندگان مبلمان ايراني در برخي از بازارهاي جهاني شده است .

 

تاريخچه مصرف چوب

        شواهد و قرائن نشان ميدهد كه انسانهاي اوليه از زماني كه در غارها مي زيسته اند از چوب به واسطه شكل متناسب و طبيعي آن براي شكار حيوانات و غيره استفاده مي نموده اند . اشياء موجود در موزه طبيعي لندن نشان ميدهد كه بشر از حدود ده هزار سال قبل با نيزه چوبي به شكار مي پرداخته و به وسيله تنه درختان از رودها و رودخانه ها عبور مي كرده است . حدود پنج هزار سال قبل در اروپاي شمالي ، استفاده از قايق ها و سورتمه هاي چوبي متداول بوده است . در كاوش هاي باستان شناسي در كنار درياچه سوئيس و برخي نقاط ديگر كه در گذشته در آب قرار داشتند پايه هاي چوبي خانه هاي شناور مربوط به دوران پارينه سنگي ، نوسنگي و عصر آهن بدست آمده كه نشانه قدمت استفاده از چوب در ساختمان و وسايل كار است.

      مصرف چوب در ايران تاريخ مدوني نداشته ولي طبق مطالعاتي كه پژوهشگران و كاوشگران انجام داده اند مردمان بومي ايران قبل از مهاجرت آريايي ها از حدود ۴۲۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح (ع) چوب را براي خانه سازي مصرف مي نمودند. البته استفاده از چوب در تهيه وسايل كشاورزي نيز رونق داشته است در سنگ نوشته هايي كه از تخت جمشيد بدست آمده استفاده از چوب سدر در پوشش و تزئينات كاخها مشخص شده است . اهميت چوب در ايران قديم به پايه اي بوده كه احترام به درختان جنگلي از دستورات اصلي كيش زرتشت به شمار مي رفته است. استفاده از چوب براي قايق سازي و كشتي سازي نيز در دوران هخامنشي بسيار جالب توجه بوده است ، پس از گسترش دين اسلام صنايع و هنرهاي چوبي در ايران تحت تاثير رهنمودهاي ديني قرار گرفته است ، بر همين اساس آثار هنرهاي چوبي زيادي ميتوان در مساجد و اماكن مقدسه نظير درب ، منبر، كنده كاري ها و شبكه‌بندي ها يافت.

      صنايع مبلمان قديمي ترين بخش صنايع چوب جهان شمرده مي شود زيرا بشر از دير زماني بصورت نيمكت از آن استفاده مي كرده است ، در ايران اين صنعت از قدمت زيادي برخوردار نيست چون در گذشته در اغلب نقاط ايران نشستن بر روي قاليهاي زيبا و نفيس مرسوم بوده است و حتي تا اواخر دوره قاجار فقط در منازل معدودي از افراد سرشناس مبلهاي مخصوص پارچه اي به سبك دربار فرانسه وجود داشته كه اغلب از خارج واردمي شده است ولي پس از آن دوره با تغيير شيوه هاي زندگي مردم ، صنعت مبل سازي روبه ترقي گذاشته است و اكنون برخي از استادكارهاي ايراني قادر به خلق شاهكارهايي در اين زمينه مي باشند ، صنعت مبل سازي در حقيقت تلفيق هنر، علم و صنعت است بدين نحو كه با بكار بردن ماشين آلات و تجهيزات و خلاقيت و هنر محصولي ساخته مي شود كه زينت بخش منازل و دفاتر است.

 

وضعيت توليد مبلمان و مصنوعات چوبي در ايران

      بر طبق گزارش مركز آمار ايران حدود ۲۲۶ واحد توليد صنعتي مبلمان با اشتغال حدود ۱۰ هزار نفر در كشور وجود دارد . همچنين بر اساس گزارشات اتحاديه دوردگران تعداد ۴۶۷۰۰ واحد رسمي در زمينه صنايع چوب مشغول فعاليت بوده كه تعداد ۱۱۷ هزار نفر دراين كارگاهها مشغول فعاليت مي باشند . توان بالقوه بالاي اين تعداد واحد توليدي در جذب نيروي كار ، افزايش توليد و در نهايت توسعه صادرات ميتواند محرك بسيار خوبي جهت صنايع وابسته و مرتبط با آن نظير چوب بري ، نئوپان سازي ، چسب سازي ، توليد تخته فيبر ، روكش و تخته لايه ، يراق آلات سازي ،شيشه ، پارچه‌بافي و رنگ سازي باشد. به عبارت ساده تر توسعه توليد و صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي مي تواند به عنوان موتور توسعه بخش عظيمي از صنايع كشور عمل نمايد . لازم به يادآوري است كه بخش مصنوعات چوبي آخرين مرحله كار در صنايع چوب است و پس از اين مرحله محصولات به دست مصرف كننده نهايي ميرسد به همين خاطر داراي ارزش افزوده بالايي بوده و اهميت زيادي را در بخش صادرات مي‌تواند داشته باشد . لازم بذكر است كه بر اساس مطالعات و مقالات ارائه شده در دومين اجلاس بين المللي جنگل و صنعت ، ارزش افزوده مصنوعات چوبي ۳۰% برآورد شده است و چنانچه بخش صنايع مبلمان نيز به آن اضافه شود ارزش افزوده اين مجموعه توليدات به حدود ۷۰ % خواهد رسيد كه رقمي قابل توجه است و اگر روند صادرات آن بهبود يابد تاثير بسزائي در افزايش توليد ناخالص داخلي كشور و درآمد ارزي خواهد داشت.

       اگر توليد محصولات چوبي را به دو بخش فرايند هاي سرمايه بر و كاربر تقسيم نمائيم ميتوان چنين استدلال كرد كه با توجه به وضعيت كشورهاي پيشرفته تر در زمينه ساخت محصولاتي كه نياز به تكنولوژي بالا تر و سرمايه بر دارد اين كشورها از مزيت نسبي بيشتري برخوردارند و در مقابل هر چه به سمت محصولات كاربرتر كه نياز به مهارت فردي نيروي انساني دارد پيش مي‌رويم مزيت نسبي ساير كشورها از جمله ايران افزايش‌ مي يابد كه اين مسئله در خصوص محصولات منبت كاري شده كه از ارزش افزوده بالاتري نيز برخوردارند قابل تامل تر است.

      برخي از محصولات صنايع چوب كه در توليد مبلمان و مصنوعات چوبي كاربرد داشته از قبيل تخته خرده چوب ، تخته فيبر ، MDF ، روكش چوبي و تخته لايه توسط صنايع داخلي توليد مي‌گردند ، اين صنايع در سالهاي اخير با مشكلات زيادي درخصوص تامين مواد اوليه چوبي مواجه بوده اند زيرا از يك طرف امكان واردات مواد اوليه بدليل ديدگاههاي سازمان حفظ نباتات ميسر نبوده و از طرفي ميزان برداشت چوب از جنگل ها بدلايل حفاظتي كاهش يافته است ، عليرغم اين تنگناها اين صنايع در سالهاي اخير عمدتاً از رشد توليد قابل توجهي برخوردار بوده وتوانسته بخشي از نياز صنايع مبلمان و مصنوعات چوبي را تامين نمايد . جدول ذيل ميزان توليد تخته خرده چوب ، تخته فيبر سخت و MDF  را در سالهاي اخير نشان مي دهد :

 

رديف	محصول	ميزان توليد برحسب هزار مترمكعب
		سال  ۱۳۷۹	سال ۱۳۸۰	سال ۱۳۸۱	سال ۱۳۸۲	سال ۱۳۸۳	۸ماهه سال۱۳۸۴
۱	تخته خرده چوب	۳۸۲	۴۵۱	۴۸۰	۵۰۰	۵۸۹	۳۷۳
۲	تخته فيبرسخت	۵/۲۳	۶/۲۳	۴/۲۲	۴/۲۲	۸/۲۲	۳/۱۴
۳	MDF *	۰	۰	۰	۰	۲۶	۵/۲۵

* توليد MDF  از سال ۱۳۸۳ در كشور آغاز شده است .

تجارت جهاني مبلمان و مصنوعات چوبي و جايگاه ايران در آن

        تنوع و پراكندگي مبلمان و مصنوعات چوبي موجب حجم بالاي مبادلات تجاري آن گرديده است . ارزش توليدات مبلمان و مصنوعات چوبي در جهان حدود ۱۸۰ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۰ برآورد شده است كه مقدار آن روبه افزايش است. همچنين رقمي بيش از ۵/۶۵ ميليارد دلار واردات در سال ۱۹۹۸ از سوي ۷۲ كشور جهان به ثبت رسيده است ، ميزان واردات مبلمان و مصنوعات چوبي كشورهاي حوزه خليج فارس بيش از ۵۰۰ ميليون دلار و كشورهاي آسياي ميانه و قفقاز بيش از ۵۰ ميليون دلار در سال اعلام شده است ، اين حجم بالاي واردات به همراه تجارت كشورهاي ديگر بيانگر بازار بسيار عظيم مبلمان و مصنوعات چوبي در جهان است و چنانچه كشوري بتواند توليدات خود را با اين بازار بزرگ پيوند بزند ، تحولي بزرگ در بخش صنعت چوب خود بوجود‌آورده و منبع عظيمي از درآمد را به دور از حساسيت هاي تجاري كالاهاي استراتژيك همچون شكر ، گندم و…. عايد خود كرده است.

       در اين زمينه لازم بذكر است كه كشور چين در سال ۲۰۰۲ حدود ۳/۵ ميليارد دلار مبلمان صادر كرده است و يا كشور مصر عليرغم فقر منابع جنگلي حدود ۳۵ ميليون دلار درسال ۲۰۰۰ صادرات مبلمان داشته است . آمريكا در همان سال حدود ۵/۹ ميليارد دلار مبلمان وارد كرده است كه از اين مقدار ۵/۲ ميليارد دلار آن از كشور چين بوده است .

      نگاهي به‌ آمارهاي صادراتي مصنوعات چوبي ايران طي چند سال گذشته نشان از فراز و نشيب‌هايي داشته و هيچگاه نتوانسته حركت صعودي پيوسته اي داشته باشد و هنوز از جايگاه برجسته اي در ميان اقلام صادرات غيرنفتي كشور برخوردار نيست . جدول ذيل ميزان صادرات مصنوعات چوبي را طي ده سال اخير نشان ميدهد :

 

نام محصول	ميزان صادرات برحسب ميليون دلار
	سال ۷۴	سال ۷۵	سال ۷۶	سال ۷۷	سال ۷۸	سال ۷۹	سال ۸۰	سال ۸۱	سال ۸۲	سال ۸۳	۸ماهه سال۸۴
مصنوعات چوبي و مبلمان	۲۲	۳/۲۹	۳/۲۶	۱/۱۶	۱۰	۴/۱۰	۳۵/۹	۴۸/۹	۴/۱۰	۱۰	۳/۶

 

      جدول فوق نشان ميدهد كه ميزان صادرات مصنوعات چوبي ايران تاسال۷۶ سير صعودي داشته و پس از آن تنزل يافته است با بررسي كشورهاي مقصد اين كالاها ميتوان دريافت كه از زمان گشوده شدن بازار آسياي ميانه و قفقاز به روي كالاهاي ايراني سير صعودي صادرات مصنوعات چوبي نيز افزايش يافته است ليكن عدم توجه به مسائل استاندارد و كيفيت محصولات باعث شده كه پس از اندك زماني بازار اين كشورها نيز عكس العمل منفي نسبت به محصولات ايراني پيدا كند و اين عامل در كنار عواملي همچون رقابت منفي صادر كنندگان ايراني با يكديگ ر ، عدم ديد كافي آنها از آينده ، صدور محصولات بنجل و حضور قدرتمند رقبا يي چون تركيه ، ايتاليا و لهستان باعث كاهش حجم صادرات ايران به اين كشورها گرديده است . بيشترين صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي ايران در سالهاي گذشته به كشورهاي آذربايجان ، ازبكستان ، ارمنستان ، قزاقستان ، تركمنستان ، افغانستان، كويت ، امارات متحده عربي ، عراق و آلمان بوده است .

      در راستاي اجراي برنامه سوم توسعه و رفع موانع وارداتي مشاهده ميگردد كه ميزان واردات مبلمان و مصنوعات چوبي در   كشور با   رشد قابل توجهي افزايش يافته است جدول ذيل ميزان واردات مصنوعات چوبي را در سالهاي اخير نشان ميدهد :

 

نام محصول	ميزان واردات بر حسب ميليون دلار
	سال ۸۰	سال ۸۱	سال ۸۲	سال ۸۳	۶ ماهه اول سال ۸۴
مصنوعات چوبي و مبلمان	۲۳/۰	۲۳/۱	۷/۷	۱۴	۸/۸

       

       لازم بذكر است كه كشورهاي فعال در زمينه صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي، از جمله كشور تركيه ، با توجه به وضعيت بازار ايران ، كشور ما را بطور ويژه بعنوان بازار هدف در نظر داشته و در اين رابطه متاسفانه برخي از وارد كنندگان با اظهار قيمت هاي غير واقعي و اندك در گمركات كشور عملاً حمايت تعرفه‌اي اين كالا ( با حقوق ورودي ۴۵% ) را بي اثر نموده اند. در اين خصوص لازم بذكر است كه قيمت اظهار شده در گمركات براي هر كيلو مبلمان درسال ۱۳۸۳ معادل ۱ دلار به ازاي هركيلو ( واحد ارزش گذاري اعلام شده از سوي گمرك ايران ) بوده است كه بطور مثال اگر وزن يك صندلي حدود ۵ كيلوگرم در نظر گرفته شود در آنصورت قيمت در نظر گرفته شده براي تعيين حقوق ورودي يك عدد صندلي ۵ دلار و يا حدود ۵۰۰۰۰ ريال بوده است در حاليكه با اين مبلغ امكان توليد هيچ نوع صندلي در كشور وجود نداشته و با قيمت هاي جهاني نيز انطباق ندارد . ضروري است كه گمرك ايران در محاسبه قيمت پايه واردات مبلمان تجديد نظر نمايد .

 

مشكلات توليد و صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي

      مهمترين مشكلات توليد و صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي بطور اختصار به قرار زير است :

۱-  تامين مواد اوليه با كيفيت : عموماً مواد اوليه داخلي از مشخصات فني استاندارد جهاني پيروي نمي كند در حالي كه يكي از عوامل در افزايش كيفيت محصول نهايي به وجود مواد اوليه مرغوب بستگي دارد كه در اين خصوص همه صنايع داخلي اهتمام لازم را مبذول نمي دارند . در خصوص مواد اوليه وارداتي در برخي اقلام همين شرايط حاكم مي باشد. لازم به ذكر است كه در جهت رفع اين مشكل حدود سه سال پيش از سوي وزارت صنايع و معادن واردات اوراق فشرده چوبي شامل نئوپان ؛ فيبر ، تخته لايه ، MDF مشمول الزامات فني واردات شده است همچنين در اواخر سال ۱۳۸۳ شوراي عالي استاندارد مصوب نمود كه توليد اوراق فشرده چوبي شامل نئوپان ، فيبر ، MDF ، تخته لايه و روكش چوبي مشمول اجراي استاندارد اجباري گردد اميد است با اجراي اين مصوبه بخشي ازاين مشكل مرتفع گردد.

۲- فرسودگي و استهلاك ماشين آلات : عدم توجه به استهلاك تجهيزات در طي زمان بهره برداري و عدم توانايي مالي باعث فرسوده شدن تجهيزات در اين صنعت شده كه به نو به خود هزينه هاي نگهداري تجهيزات را افزايش داده و به كاهش كمي و كيفي محصولات منجر ميگردد.

۳- عدم رعايت كيفيت مناسب محصولات چوبي : يكي از عوامل موفقيت هر محصول همگامي كيفيت آن با استانداردهاي متداول و مورد درخواست مشتريان است كه متاسفانه اين ويژگي در همه مصنوعات چوبي و مبلمان كشور وجود نداشته و توليد كنندگان بايستي به اين سمت حركت نمايند ، در اين راستا لازم است كه موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران بيش از گذشته در تدوين استانداردهاي مصنوعات چوبي و مبلمان اهتمام ورزيده و در اين زمينه اقدامات بيشتري را بعمل آورد.

۴- عدم آموزش كافي كارگران صنايع مصنوعات چوبي : عليرغم وجود برخي استادكاران ماهر در زمينه توليد مبلمان و مصنوعات چوبي ، بطور عمومي سطح آگاهي و آموزش كارگران شاغل در اين زمينه كافي نبوده و بعضاً مشاهده مي‌گردد كه افرادي كه به لحاظ مهارتي از توانايي كافي برخوردارند به دليل عدم شناخت كافي در خصوص ويژگيهاي چوب و روشهاي توليد ضمن ايجاد ضايعات فراوان در حين توليد محصولاتي را توليد مي نمايند كه از كيفيت لازم برخوردار نيستند و يا پس از مدت كوتاهي ارزش خود را از دست ميدهند .

 

    در خصوص مشكلات صادرات مبلمان و مصنوعات چوبي علاوه بر نكات فوق موارد اختصاصي ذيل نيز حائز اهميت‌ مي باشد:

۱- سوء استفاده از حربه قيمت پايين تر : در تمامي دنيا معمول است كه توليدكنندگان سعي در پيداكردن راههايي براي كاهش قيمت تمام شده با حفظ و حتي ارتقاء كيفيت محصولات دارند ليكن برخي از صادركنندگان ايراني به جاي صدور محصولات با كيفيت به قصد قبضه بازار و استفاده از مزيت پايين بودن قيمت محصولات ايراني در بازارهاي خارجي از محصولات بنجل با قيمت نازل به عنوان حربه نفوذ سريع در بازار و كسب سود بيشتر استفاده كردند كه عامل مهمي در بدنامي محصولات ايراني در برخي از كشورهاي خارجي و از دست دادن بازار شدند.

۲- رقابت منفي صادركنندگان ايراني : در گذشته صادركنندگان ايراني مبلمان و مصنوعات چوبي به قصد خارج كردن رقباي هم وطن خود از قيمت فروش محصولات خود كاسته و علاوه بر كاهش سود خود بازار ساير مصنوعات چوب ايران را خراب نموده اند تشكل ها و اتحاديه هاي صادراتي در صورت حمايت لازم مي توانند جهت جلوگيري از اين اقدامات مخرب نقش قابل توجهي داشته باشند. سيستم صادرات جمعي به عنوان يك از راهكارها جهت استفاده بهينه از امكانات و بالابردن ضريب اطمينان و كم كردن ريسك صادراتي و همچنين كاهش هزينه هاي صادرات ميتواند بازوي موثري در توسعه صادرات باشد

۳- ناآگاهي از بازارهاي هدف : عدم وجود سيستم كامل اطلاع رساني از بازارهاي هدف و ويژگيهاي آن يكي از علت هاي عدم موفقيت صادر كنندگان اين گروه محصولات به جهت كسب تجربه از طريق آزمون و خطا است كه عموماً وظيفه اطلاع رساني بر عهده سفارتخانه‌هاي ايران در بازارهاي مورد نظر و همچينين متوليان امور صادرات است.

۴- حضور قدرتمند رقبا : در بازار رقابتي مصنوعات چوبي هيچ محصولي بدون رعايت قوانين تجارت جهاني و حفظ كيفيت و قيمت مناسب و همچنين تبليغات صحيح قادر به ورود به عرصه رقابت نخواهد بود در زمينه مصنوعات چوبي رقباي قدرتمندي در بازارهاي جهاني وجود دارند كه رقابت با آنها مستلزم برنامه ريزي صحيح و بهبود كيفي محصولات است.

نوشته ای از Lithium